DIR – serwis typowo komputerowy

Portale zostały stworzone jako internetowe odpowiedniki gazet, więc od początku swoją działalność opierały na reklamie – ten rodzaj przychodów stanowi około 70% całości (w zależności od portalu proporcje te mogą się zmieniać). Pozostała część przychodów pochodzi ze sprzedaży reklam w Internecie (tak zwane e-commerce) oraz z płatnych usług (na przykład elektroniczna poczta), które stanowią jednak margines. Reklama sprzedawana na portalach jest bardzo podobna do tej sprzedawanej w gazetach. Można wykupić powierzchnię strony o określonej powierzchni i kształcie i tam zamieścić swoją reklamę. Jednostką rozliczeniową jest 1000 wejść na stronę, na której znajduje się reklama. Ten format sprzedaży reklamy określany jest z języka angielskiego jako Display. Równie popularna jest reklama tekstowa dopasowywana kontekstowo do treści strony – Google Adsense. Struktura przychodów portalu społecznościowego na przykładzie Fotka.pl opiera się na 3 filarach o równym znaczeniu. Jedna trzecia przychodów pochodzi z reklamy tekstowej, jedna trzecia z reklamy graficznej, a pozostała część z usług płatnych sprzedawanych użytkownikom.
Warto przyjrzeć się bliżej dwóm ostatnim składnikom, ponieważ różnią się one znacznie od tych występujących na portalach. Portale społecznościowe posiadają wiernych użytkowników, którzy traktują je jako coś osobistego, własne, wirtualne miejsce do spędzania czasu. W tym przypadku standardowa reklama w modelu Display nie zawsze dociera do młodych użytkowników tego typu portali. Aby wzmocnić przekaz reklamowy oraz budować związek z reklamowaną marką, często w powiązaniu z banerami, stosuje akcje promocyjne, wciągające użytkowników do aktywnej zabawy, dzięki czemu budują się pozytywne skojarzenia z produktem. Wzorcowym przykładem takiej akcji, jest promocja bielizny marki Sloogi na portalu fotka.pl. Sloogi utworzyło portal reklamowy o funkcjonalności zbliżonej do fotki oraz zorganizowało konkurs polegający na umieszczaniu zdjęć w bieliźnie tej marki na portalu. Inni użytkownicy oceniali i wybierali najlepsze zdjęcia. Akcja okazała się dużym sukcesem, ponieważ użytkownicy zdobywali nagrody za to, co sami lubili robić – czyli za prezentowanie swoich zdjęć. Akcja tego typu została później powtórzona przez inne marki, między innymi producenta napojów energetycznych XXL. Ostatnią grupą przychodów jest sprzedaż wirtualnych usług. Fotka sprzedaje wirtualny status gwiazdy, dzięki któremu użytkownik ma szereg udogodnień na portalu (m.in. kolorowy login, możliwość przyznania oceny 11 przy standardowej 10 stopniowej skali, wyróżnienie w wyszukiwarce). Okazuje się, że użytkownicy portalu są do niego na tyle mocno przywiązani, że za takie udogodnienia gotowi są płacić nawet 10 zł miesięcznie . Duża lojalność użytkowników portali społecznościowych pozwala wykorzystać nowe możliwości atrakcyjnej reklamy, co powoduje, że portale Web 2.0 stają się jeszcze bardziej dochodowymi firmami.

Oprócz dużego zaangażowania użytkowników w tworzenie treści, cechą wspólną wymienionych serwisów jest ich ogromna wycena. Jest to możliwe, ponieważ portale Web 2.0 charakteryzują się bardzo długim czasem korzystania przez użytkowników. Podczas gdy jedna wizyta na tradycyjnym portalu trwa zwykle kilka minut (użytkownik czyta najświeższe wiadomości i wychodzi), to wizyty na portalach społecznościowych trwają średnio od kilkunastu do kilkudziesięciu minut. Różnicę tą wyraźnie widać porównując rankingi stron pod względem zasięgu (ilości unikatowych użytkowników) oraz łącznego czasu spędzanego na portalu.
O ile w rankingu największej ilości unikatowych użytkowników odwiedzających stronę w miesiącu dominują podmioty z ery 1.0 – Google, Onet i WP, o tyle w rankingu czasu spędzanego na portalu numerem jeden jest Nasza-klasa. Wysoko znajdują się również serwisy społecznościowe: Fotka.pl, puls.pl i grono.net oraz YouTube. Dzięki takim statystykom, ich modele biznesowe znacznie różnią się od modeli biznesowych portali 1.0.

Web 2.0 przyniosło również innowacyjne podejście do gromadzenia wiedzy. Jednym, że sztandarowych serwisów nowego nurtu, z którego korzystano przy tworzeniu niniejszej pracy, jest encyklopedia Internetowa Wikipedia, która jest własnością fundacji Wikimedia, a tworzona i redagowana jest przez Internautów. Dzięki temu bardzo szybko znajdują się w niej nowe hasła. Można wręcz stwierdzić, że Wikipedia jest żywym organizmem opisującym rzeczywistość i nadążającym za zmianami rzeczywistości. Ponadto encyklopedia ta jest otwarta, działa na licencji GNU FDL, co powoduje, że wszystkie teksty mogą być kopiowane, modyfikowane i publikowane bez zgody autora. Dzięki temu każdy mógłby zgodne z prawem wydać papierową wersję Wikipedii. W polskiej wersji encyklopedii opracowanych jest ponad 500 tys. haseł (i liczba ta stale rośnie!)(zob. Rys. 11), a w angielskiej wersji ponad 1,4 mln . Dla porównania drukowana Wielka Encyklopedia PWN, zawiera tylko 140 tys. haseł w bagatela 30 tomach (informację tą można znaleźć również w Wikipedii) .
Jakość wiedzy zgromadzonej w Wikipedii gwarantuje duże grono edytorów oraz mechanizmy weryfikujące treści. Szybkość, z jaką opisywane są nowe hasła można prześledzić na podstawie innowacyjnego i przełomowego wynalazku, jakim jest Wielki Zderzacz Hadronów . Został on uruchomiony 10 września bieżącego roku, a informacja o jego uruchomieniu znalazła się w Wikipedii tego samego dnia o godzinie 19:00. Co ciekawe, ponad 60% opisanych polskich haseł zostało stworzonych przez zaledwie stu internautów. Odbiorców treści jest znacznie więcej – w czerwcu 2008 z Wikipedii skorzystało niemalże 6 mln Polaków.

W Internecie toczy się dyskusja, czy autonomiczni autorzy blogów eksperckich są dziennikarzami oraz czy blogi można uznać ze media. Krokiem w kierunku uznania amatorskich autorów tekstów za dziennikarzy jest powstanie serwisów informacyjnych, w których rolę redaktorów przejmują internauci, nazywani dziennikarzami obywatelskimi. Dziennikarstwo obywatelskie rozpoczęło się od sukcesu brytyjskiego serwisu OhmyNews. W Polsce liderami w tej kategorii są wiadomosci24.pl oraz ithink.pl. Przez długi czas serwisy tego typu cieszyły się zainteresowaniem głównie samych autorów wiadomości. Sytuację zmieniło powstanie serwisu alert24.pl, z którego wiadomości i fotografie bardzo często trafiają na stronę główną portalu Gazeta.pl. Dzięki dziennikarzom obywatelskim, już kilka minut po przejściu trąby powietrznej nad autostradą A4, relacja naocznego świadka wraz ze zdjęciami zrobionymi przez telefon komórkowy znalazły się na stronie głównej gazeta.pl.

Podejmując tematykę Internetu oraz analizując jego bieżącą fazę rozwoju, nie można nie wspomnieć o blogach. Blogi, czyli internetowe pamiętniki, to strony internetowe, na których autorzy regularnie zamieszczają własne teksty na wybrane przez siebie tematy. Wiadomości wyświetlane są w odwrotnym porządku chronologicznym, a czytelnicy mają możliwość komentowania wpisów autora. Ze względu na tematykę wyróżniamy: blogi ogólne – elektroniczne odpowiedniki tradycyjnego pamiętnika oraz blogi eksperckie, podejmujące z góry określony temat. Przykładem takiego bloga eksperckiego jest antyweb.pl, traktujący o szeroko pojętej tematyce Internetu. Regularnie czyta go miesięcznie ponad 30 tys. internautów. Anglojęzyczny blog techcrunch.com o tej samej tematyce ma aż 2,8 mln czytelników miesięcznie. Ze względu na formę, blogi dzielimy na tekstowe (tradycyjne), fotoblogi oraz videoblogi. Dzięki platformom blogowym – serwisom umożliwiającym założenie i prowadzenie własnego bloga bez znajomości technicznych szczegółów budowy stron html. Największą platformą blogową jest blogger.com, zajmuje 9 miejsce na świecie wśród najpopularniejszych stron (jest to kolejny serwis kupiony przez Google).
W Polsce najpopularniejsze serwisy blogowe to blog.pl i blog.onet.pl, które są własnością Onetu oraz blox.pl należący do portalu Gazeta.pl. Osobisty charakter blogów powoduje, że są one bardzo popularne. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez portal Gazeta.pl i spółkę Polskie Badania Internetu, aż 3 mln Polaków czyta blogi pisane przez ok. 570 tys. osób. Najważniejszymi przyczynami, z powodu których Polacy czytają blogi, są: chęć poznawania innych osób, sięganie po humorystyczne treści oraz związek tematyczny blogów z zainteresowaniami. Popularność blogowania autorzy badań tłumaczą rodzinną specyfiką naszej kultury, w tym również większą niż w innych narodach skłonnością do zwierzania się . Serwis technorati agregujący wpisy z blogów całego świata w czerwcu 2008 zaindeksował ponad 12,8 mln blogów. To pokazuje, jak dużą popularnością cieszą się blogi i jak duża jest blogosfera (wszyscy piszący blogi).

Wraz z rozwojem technologii oraz wzrostem przepustowości łącz internetowych, możliwe stało się publikowanie materiałów video coraz lepszej jakości. W początkowej fazie tej usługi, tradycyjne telewizje zamieszczały fragmenty swoich programów w sieci. Trend Web 2.0 spowodował, że to użytkownicy chcieli tworzyć treść video i zamieszczać ją w sieci. Barierą do powstania serwisu umożliwiającego zamieszczanie plików video była olbrzymia przepustowość łącza internetowego potrzebnego do obsługi dużej liczby plików. Dlatego też serwis YouTube, spełniający takie potrzeby użytkowników, powstał dopiero w lutym 2005 roku. Jego hasło Broad Cast Yourself – w wolnym tłumaczeniu oznacza „rozgłoś/wyemituj siebie” i w pełni oddaje funkcjonalność serwisu. Zarejestrowani użytkownicy mogą dodawać materiały video oraz je komentować. Oglądać mogą je wszyscy użytkownicy.
YouTube od początku istnienia cieszył się dużą popularnością. Po półtora roku istnienia mógł się pochwalić oglądalnością na poziomie 100 mln wyświetleń filmów dziennie. W październiku 2006 serwis został kupiony przez Google za 1,65 miliarda dolarów. W kwietniu 2008 na portalu znajdowało się ponad 80 milionów plików video. Najczęściej oglądane nagrania osiągnęły prawie 100 milionów odsłon. Przepustowość łącza potrzebnego do utrzymania serwisu jest porównywalna do przepustowości całego Internetu w roku 2000. Dziennie utrzymanie łącza kosztuje około miliona dolarów. Serwis w pierwszym kwartale 2008 nie był jeszcze rentowny, ale magazyn Forbs w swoim artykule szacuje, że firma zamknie rok 2008 zyskiem w wysokości 200 milionów dolarów .

Inną grupą serwisów w nurcie Web 2.0 są amerykański Digg.com oraz polski odpowiednik wykop.pl. Ideą tego typu serwisów jest polecanie (wykopywanie) linków do ciekawych informacji w Internecie. Aktywni użytkownicy serwisów zgłaszają i oceniają zgłaszane strony. Na stronach tych najczęściej znajdują się wiadomości, zdjęcia lub materiały video. Jeśli odpowiednio duża grupa użytkowników uzna materiał za wartościowy i zagłosuje na niego (wykopie), link pojawia się na stronie głównej serwisu. Dzięki takiemu mechanizmowi to internauci decydują, jakie treści pojawiają się w serwisie, można stwierdzić, że funkcję redaktorów pełnią najwierniejsi użytkownicy. Najczęściej treści w tych serwisach mają humorystyczny charakter, co przysparza im dużą rzeszę wiernych fanów.

W roku 2007 dynamika wzrostu użytkowników fotki załamała się. Na polskim rynku portali społecznościowych pojawiła się nasza-klasa.pl, która w ciągu roku dosłownie zdeklasowała konkurencję i jest bezsprzecznie największym portalem społecznościowym w Polsce (7,6 miliona użytkowników w czerwcu 2008). Pierwszym czynnikiem sukcesu była duża grupa docelowa. Nasza-klasa przeznaczona jest dla wszystkich, którzy skończyli szkołę – im dawniej, tym lepiej. Dzięki temu, z portalu, oprócz bardzo młodych użytkowników, korzystają również osoby po 25 roku życia. Fenomen portalu polega na zaspokojeniu bardzo silnej, realnej potrzeby, występującej w „prawdziwym” życiu – utrzymania kontaktu z ludźmi, z którymi chodziło się do szkoły. Nasza-klasa zaspokaja tą potrzebę bardzo skutecznie i stąd bierze się jej popularność. Jeśli przyjrzymy się portalowi z bliska, szybko dojdziemy do wniosku, że nie oferuje on żadnej funkcjonalności, której nie moglibyśmy znaleźć gdzieś indziej w sieci. Unikatowe jest przyporządkowanie użytkowników do szkół i klas – choć warto zauważyć, że już w 2003 roku pojawił się serwis szkolnelata.pl, o podobnej funkcjonalności. Nie odniósł jednak sukcesu, nie trafił w odpowiedni czas i nie zdobył masy krytycznej potrzebnej do uzyskania popularności.

Bańka internetowa dotknęła również polski rynek. Zbankrutowały duże portale arena.pl i ahoj.pl. Jednym z menedżerów, który pracował w ahoj.pl był Rafał Agnieszczak. Zauważył, że największe koszty generuje tworzenie treści przez zespół redakcyjny. Bazując na pomyśle HotorNot stworzył w 2001 pierwszy polski portal społecznościowy – fotka.pl. Idea portalu jest równie prosta jak pierwowzoru. Użytkownicy zamieszczają na swoje stronie – profilu zdjęcia, a inni użytkownicy je oceniają. Różnicą jest skala ocen 1-11, w pierwowzorze 0 lub 1. Portal bazuje na potrzebie zaprezentowania siebie, chęci bycia docenionym przez innych. Fotka zdobyła ogromną popularność w latach 2004-2006, kiedy to ceny dostępu do Internetu znacząco się obniżyły i w sieci pojawiło się bardzo dużo młodych osób.

Rok po powstaniu MySpace powstał najpopularniejszy dzisiaj (5 miejsce na świecie) portal społecznościowy Facebook. Założył go ówczesny student Harvardu – Mark Zuckerberg. Olbrzymią popularność zawdzięcza przede wszystkim udostępnieniu otwartej platformy dla programistów (ang. Application Programming Interface – API ), umożliwiającej tworzenie dodatków (ang. widget) do strony przez niezależnych programistów. Dzięki temu, oprócz standardowych funkcjonalności społecznościowych znanych z MySpace, Facebook zawiera tysiące niezależnych aplikacji. Twórcy aplikacji mogą czerpać zyski z reklam pojawiających się w ich aplikacjach. Udostępnienie API zmienił zamknięty, co do swojej formy, serwis w otwartą platformę, która rozwija się dzięki tysiącom programistów na całym świecie. Platforma Facebook jest olbrzymim krokiem naprzód dla całej branży internetowej – napisał na swoim blogu Marc Andressen, jeden z założycieli Netscape Corporation .
Rozwój serwisów bazujących na treściach generowanych przez użytkowników był tak znaczący, że w 2004 Tom O’ O’Reilly (właściciel wydawnictwa O’Reilly Media) sformułował termin Web 2.0. Oznacza on serwisy, na których treści tworzone są przez użytkowników, a rola twórcy serwisu sprowadza się do zapewnienia platformy umożliwiającej tworzenie treści. Serwisy te, w odróżnieniu od portali (Web 1.0) są redagowane nie przez zespoły redakcyjne, a przez użytkowników. Z tego powodu w 2006 roku prestiżowy tygodnik „Time” za człowieka roku uznał Internautę – użytkownika Internetu.